Umbrië, van Assisi tot de Piano Grande

In het midden is de Valle Umbra een vlakte vol olijfbomen, omringd door kleine bergstadjes. In Spello worden de straten met Sacramentsdag bedekt met bloementapijten. In Montefalco vertellen fresco’s van Benozzo Gozzoli het leven van Sint-Franciscus. Vanuit Trevi zie je de olijfgaarden van Assisi tot Spoleto liggen.

In het oosten gaat de weg door Spoleto, volgt de Valnerina tot Norcia en klimt dan naar de Piano Grande, een grote vlakte omringd door bergen, met het dorp Castelluccio op 1.452 meter. Van eind mei tot begin juli bloeien daar de linzenvelden, samen met klaprozen en korenbloemen. Het zijn akkers: je bekijkt ze vanaf de weg.

Perugia en de Zoutoorlog

Vóór de Romeinen hoorde de streek bij de Umbriërs, die haar hun naam gaven. Hun taal kennen we van zeven bronzen platen die in Gubbio worden bewaard, de Iguvinische Tafelen. Perugia was een Etruskische, daarna een Romeinse stad en tot 1540 een zelfstandige stad.

Dat jaar kwam ze in opstand tegen een pauselijke belasting op zout: de Zoutoorlog. Paus Paulus III onderwierp de stad en liet op de huizen van de familie Baglioni een vesting bouwen, de Rocca Paolina. Sinds 1983 lopen er roltrappen door de vesting en door de middeleeuwse straten eronder. Er wordt gezegd dat het Umbrische brood sinds die opstand zonder zout wordt gebakken; historici betwijfelen dat.

Heiligen en legenden

Franciscus stierf op 3 oktober 1226 bij de Porziuncola, een kleine kapel die nu binnen in de basiliek Santa Maria degli Angeli staat. Kort daarvoor had hij het Zonnelied geschreven, een van de oudste gedichten in het Italiaans. Assisi blijft vooral de stad van Sint-Franciscus. Sinds 2026 is 4 oktober in Italië een feestdag.

Sint-Benedictus werd rond 480 in Norcia geboren. De aardbeving van 30 oktober 2016 verwoestte zijn basiliek; na de restauratie ging ze in het najaar van 2025 weer open. Hoger in de Sibillini leven legenden: er zou een sibylle in een grot wonen, en het lichaam van Pontius Pilatus zou in een meer onder de Monte Vettore zijn gegooid.

Wat je niet mag missen

1. 1De basiliek van San FrancescoBoven fresco’s van het leven van de heilige, toegeschreven aan Giotto; beneden zijn graf.
2. 2GubbioIn de kloof van de Bottaccione hielp een kleilaag vol iridium de theorie te bewijzen van de planetoïde die de dinosauriërs uitroeide.
3. 3De bronnen van de ClitunnoBronnen met helder water, al genoemd door Vergilius, en een kleine antieke tempel op de Unesco-lijst.
4. 4De waterval van MarmoreDrie trappen, samen 165 meter, ontstaan door een Romeins kanaal. Hoeveel water er valt, hangt af van het schema van een elektriciteitscentrale.
5. 5De Duomo van OrvietoEen gevel vol gouden mozaïeken en binnen het Laatste Oordeel van Signorelli.
6. 6De Pozzo di San PatrizioEen put, gegraven voor paus Clemens VII na de Plundering van Rome: 54 meter diep, met twee wenteltrappen die elkaar nooit kruisen.

Umbrië in beeld

i

i

i

De watervallen van Marmore en hun drie trappen.

Aan tafel in Umbrië

De Umbrische keuken is een bergkeuken: strangozzi, lange handgemaakte pasta, met zwarte truffel uit Norcia, en linzen uit Castelluccio in soep. Norcia is al zo lang bekend om zijn vleeswaren dat een norcino in het Italiaans de slager is die varkensvlees verwerkt.

Montefalco maakt een krachtige rode wijn, de Sagrantino, ook als passito. Orvieto maakt een witte wijn, in kelders die sinds de Etruskische tijd in de tufsteen zijn uitgehakt. In Perugia koop je Baci, chocolaatjes die sinds de jaren dertig met een klein liefdesbriefje worden verkocht.