Apulië en Matera, van de Sassi tot het puntje van de hak

Van Bari tot de kaap van Leuca

De lus vertrekt uit Bari, volgt de Adriatische kust en zakt dan af tot de kaap van Leuca. Het landschap is in drie woorden te vatten: de steen, de olijfboom en de zee. De weg loopt tussen olijfgaarden en stapelmuurtjes door, van het ene witte dorp naar het andere. In Bari Vecchia bewaart de basiliek van Sint-Nicolaas de relieken van de heilige, die zeelieden in 1087 uit Myra weghaalden; orthodoxe pelgrims komen er nog altijd naartoe. Ten noorden van Bari rijst de kathedraal van Trani op aan de waterkant. In het binnenland zet Castel del Monte, rond 1240 gebouwd voor Frederik II, een volmaakte achthoek op een heuvel, met acht achthoekige torens op de hoeken. Waarvoor het diende, is nog altijd onderwerp van discussie.

De route maakt ook een uitstap buiten Apulië, naar Matera in Basilicata. Ten zuidoosten van Bari dankt Lecce zijn barok aan zijn steen, een zachte kalksteen die zich makkelijk laat bewerken en daarna aan de lucht verhardt en een honingkleur krijgt. De gevel van de Santa Croce is er het pronkstuk van.

Aan de kust bewaart Otranto de herinnering aan 1480: 813 inwoners die weigerden zich te bekeren, werden er door de Ottomanen onthoofd. Hun beenderen bedekken de wanden van een kapel in de kathedraal. Op de vloer brengt een mozaïek uit de 12de eeuw de levensboom, Alexander de Grote en een ‘Rex Arturus’ samen. Dan volgen de Punta Palascia, het oostelijkste punt van Italië, en Leuca. De lus laat de Gargano, in het noorden, links liggen; die verdient een eigen reis.

De rustigere buurwijk Aia Piccola telt een paar honderd trulli die nog bewoond zijn. De trulli van Alberobello staan sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Buiten de stad zie je ze overal in de Itriavallei, tussen de wijngaarden en de olijfbomen.

Matera, de Sassi en de Murgia

In 1945 vertelt Carlo Levi in ‘Christus kwam niet verder dan Eboli’ wat zijn zus van de Sassi zag: trapsgewijs gelegen, trechtervormige grotten, als de hel van Dante. Gezinnen en vee deelden dezelfde grot. Al snel is er sprake van een ‘nationale schande’. Met de speciale wet van 1952 raken de Sassi geleidelijk hun zo’n 15.000 bewoners kwijt. De Sassi komen in 1993 op de Werelderfgoedlijst van Unesco, en in 2019 wordt Matera Culturele Hoofdstad van Europa.

Onder de stad heeft de Gravina een kloof uitgesleten. Op de andere oever telt het plateau van de Murgia zo’n 150 rotskerken. Het uitkijkpunt van Murgia Timone bereik je te voet, via een steil pad en een hangbrug, of met de auto tot het bezoekerscentrum van Jazzo Gattini, vlakbij. Sinds 2026 moet je voor de toegang tot het uitkijkpunt betalen. Op een kilometer of vijftien rijden van Matera bewaart de Cripta del Peccato Originale, in 1963 herontdekt, fresco’s uit de vroege middeleeuwen. Ze heeft de bijnaam ‘Sixtijnse Kapel’ van de rotskerken.

Wat je niet mag missen

1. 1OstuniDe Witte Stad, gekalkt op zijn heuvel boven de olijfbomen.
2. 2De ItriavalleiLocorotondo, Cisternino en Martina Franca, tussen trulli en stapelmuurtjes.
3. 3GalatinaDe stad waar de ‘tarantate’, vrouwen van wie men zei dat ze door de tarantula gebeten waren, elk jaar op 29 juni de heilige Paulus kwamen aanroepen.
4. 4GallipoliEen oude stad op een eiland, met een brug verbonden aan het vasteland.
5. 5De Grotte di CastellanaJe daalt erin af via de Grave, een afgrond die naar de hemel openligt.
6. 6Polignano a MareDe oude stad op de rand van de klif, boven de Adriatische Zee.

Apulië en Matera in beeld

i

i

i

Castel del Monte, de achthoek van Frederik II, op een heuvel in de Murge.

Aan tafel in Apulië

Hier begint alles bij de durumtarwe. Het brood van Altamura was in 2003 het eerste brood van Europa met een beschermde oorsprongsbenaming. In Bari Vecchia vormen vrouwen voor hun deur de orecchiette; je eet ze met cime di rapa, bittere raapscheuten.

De burrata werd geboren in Andria. In de Itriavallei grillen sommige slagers ter plekke bombette, gevulde rolletjes varkensvlees. Je drinkt er een witte Locorotondo, een rode primitivo of negroamaro, en in Lecce de espresso op ijsblokjes, met amandelmelk.