Kreta, van Knossos tot Balos

Van de hoogvlakten naar de Libische Zee

Er loopt maar één grote weg langs de noordkust; bijna al het andere gaat via haarspeldbochten. Je rijdt omhoog naar de hoogvlakte van Lasithi, een ingesloten vlakte op 840 meter, waar vroeger zo’n 10.000 windmolens met witte zeilen water oppompten voor de akkers. Daarna daalt de weg af naar de Libische Zee, door de olijfgaarden van de Messara, tot Matala, waar grotten in de rotswand zijn uitgehakt.

Verder naar het westen duikt de weg naar Sfakia in haarspeldbochten langs de kloof van Imbros naar beneden, met de zee voor je. Beneden staat Frangokastello, een vierkant Venetiaans kasteel, op een strand.

Het westen is het Kreta van de stranden. Een onverharde weg leidt naar een punt boven de lagune van Balos, vanwaar je te voet afdaalt. In Falasarna ligt de antieke haven droog, een paar meter boven de zee, waarschijnlijk opgetild door de aardbeving van 365. Bij Elafonisi is het zand op sommige plekken roze, en je loopt door het water naar het eilandje.

In Malia, aan zee, is het paleis niet herbouwd. Phaistos ligt op een heuvel, tegenover de berg Ida. De Italiaan Luigi Pernier vond er in 1908 de schijf van Phaistos, bedekt met tekens die met een stempel zijn ingedrukt. Niemand heeft hem ooit kunnen ontcijferen. Hij ligt in het museum van Heraklion, samen met de fresco’s van Knossos.

Volgens de overlevering werd Zeus als kind in een Kretenzische grot verstopt, zodat zijn vader Kronos hem niet zou vinden: die van de Dikti, boven Lasithi, of die van de berg Ida. Koning Minos zou de Minotaurus hebben opgesloten in een labyrint dat Daedalus had gebouwd.

Van de Venetianen tot de aansluiting bij Griekenland

Venetië hield Kreta meer dan vier eeuwen in handen. Het liet het Koules in Heraklion na, de Fortezza van Rethymnon en de haven van Chania. De Ottomanen gingen in 1645 aan land en namen Chania in. Candia, het huidige Heraklion, viel pas in 1669, na een beleg van meer dan twintig jaar. De Moskee van de Janitsaren in Chania werd vlak na de verovering gebouwd.

De Kretenzers kwamen meerdere keren in opstand. In november 1866 bliezen de belegerden in het klooster van Arkadi het kruitmagazijn op in plaats van zich over te geven. Het drama raakte heel Europa; Victor Hugo kwam op voor de Kretenzers. Kreta sloot zich in 1913 aan bij Griekenland.

Wat je niet mag missen

1. 1Het Archeologisch Museum van HeraklionDe fresco’s van Knossos en de schijf van Phaistos.
2. 2SpinalongaEen Venetiaanse vesting op een eilandje, van 1904 tot 1957 een leprakolonie, per boot vanuit Elounda of Plaka.
3. 3GortynEen wetboek uit de 5e eeuw v.Chr., waarvan elke tweede regel van rechts naar links is gegraveerd.
4. 4MatalaGrotten in de rotswand, eerst Romeinse graven, later een toevluchtsoord voor hippies.
5. 5De SamariakloofZestien kilometer tot aan de zee, of een deel van de afdaling vanaf Xyloskalo.
6. 6De lagune van BalosTurquoise water tussen twee kapen, eerst van bovenaf bekijken en dan naar beneden lopen.

Kreta in beeld

i

i

i

De Moskee van de Janitsaren met haar koepels, aan de Venetiaanse haven van Chania.

De Kretenzische keuken

De Kretenzische keuken draait om olijfolie, groenten en wilde kruiden. Dakos is een gerstebeschuit met geraspte tomaat en mizithra, een verse kaas. In de bergen wordt lamsvlees antikristo aan spiesen rond het vuur gegaard.

Na de maaltijd krijg je vaak tsikoudia aangeboden, een brandewijn van druivenmoer die ook raki heet. De olijfboom van Vouves, ten westen van Chania, is minstens 2000 jaar oud; met zijn takken zijn kransen gevlochten voor de Olympische Spelen van Athene in 2004.