Het binnenland van de Alentejo, van Évora tot de vestingmuren van Marvão

Vlakten, witte dorpen en kastelen

Alentejo betekent ‘voorbij de Taag’. Je rijdt er lang tussen kurkeiken die ver uit elkaar staan, als in een savanne: de montado. Af en toe verschijnt een witte stad boven op een heuvel, met haar kasteel. Je parkeert onder aan de muren, loopt naar boven en rijdt daarna weer verder.

In het zuiden van de lus troont Mértola boven de Guadiana, daar waar de rivier ophoudt bevaarbaar te zijn. De kerk is een voormalige moskee uit de 12de eeuw, waar je de mihrab nog ziet. Aan de weg naar Serpa liet de mijn van São Domingos, van 1858 tot 1966 geëxploiteerd door een Engelse maatschappij, een zuur meer en rode aarde achter.

In het oosten van de lus ligt het meer van Alqueva. De schuiven van de stuwdam gingen op 8 februari 2002 dicht; in acht jaar werd het stuwmeer het grootste kunstmatige meer van West-Europa. ’s Nachts kijk je er naar de sterren: in 2011 werd Dark Sky Alqueva de eerste Starlight-toeristenbestemming ter wereld. De sterrenwacht in Cumeada, bij Monsaraz, is open voor publiek.

Het grote plein draagt de naam van Geraldo Sem Pavor, die de stad in 1165 op de Moren veroverde. In de kerk van São Francisco waarschuwt de Beenderkapel al bij de ingang: ‘Wij, de beenderen die hier liggen, wachten op de uwe.’

Op een kilometer of vijftien van de stad staan in de cromlech van Almendres zo’n 95 granieten monolieten in ellipsen opgesteld. Het is de grootste groep menhirs van het Iberisch Schiereiland. De oudste dateren uit het zesde millennium voor Christus, ruim vóór Stonehenge, maar de plek werd pas in 1964 ontdekt. De uitlijning op de zon die men deze stenen toeschrijft, blijft omstreden. In het avondlicht zijn de stenen mooier.

Kastelen aan de grens

Het binnenland van de Alentejo grenst aan Spanje: daarom telt het zoveel kastelen. Eeuwenlang hebben deze vestingen de grens verdedigd. Boven het meer ligt Monsaraz, een vestingdorp met witte huizen. In de vroegere rechtszaal zie je een fresco van rond 1500: de goede rechter tegenover de rechter met twee gezichten. In Vila Viçosa staat het paleis van de hertogen van Bragança, die in 1640 koningen werden. Vandaar vertrok koning Karel I op 1 februari 1908 naar Lissabon, waar hij dezelfde dag werd vermoord.

Verder naar het noorden, tegenover Badajoz, wordt Elvas omringd door het grootste geheel van gebastioneerde vestingwerken met droge grachten ter wereld. Marvão ligt hoog op een kam van kwartsiet, op ruim 850 meter.

Wat je niet mag missen

1. 1De cromlech van AlmendresEen ellips van menhirs onder de eiken, bij zonsondergang.
2. 2De BeenderkapelDuizenden schedels en beenderen, rond 1600 in rijen geschikt op initiatief van drie franciscanen.
3. 3De mijn van São DomingosEen zuur meer, rode mijnstorten en een arbeidersdorp.
4. 4Het kasteel van MonsarazEen arena binnen de muren, en het meer van Alqueva zover het oog reikt.
5. 5Het kasteel van MarvãoEen weergang over de kam van kwartsiet, met Spanje recht tegenover.
6. 6De synagoge van Castelo de VideEen van de twee middeleeuwse synagogen van Portugal, in het hart van de judiaria, de oude Joodse wijk.

Het binnenland van de Alentejo in beeld

i

i

i

De cromlech van Almendres: een steenblok op de voorgrond, de ellips van menhirs onder de eiken.

Aan tafel in de Alentejo

De Alentejaanse keuken doet veel met weinig: açorda, een broodsoep met knoflook en koriander waarin een ei wordt gepocheerd, migas, gestoofd lamsvlees. Het zwarte varken, vetgemest met eikels, levert de ham van Barrancos; de kaas van Serpa wordt gestremd met distelbloem.

Rond Vidigueira maakt men nog vinho de talha in grote aarden kruiken, zoals in de Romeinse tijd, en die gaan open op Sint-Maarten. ’s Avonds zingen mannen in de tavernes van Serpa soms de cante alentejano, een meerstemmig gezang dat Unesco in 2014 erkende.