Toscane, van Florence tot de Val d’Orcia

Kamwegen en dorpen op heuveltoppen

Ten zuiden van Florence gaat een kamweg door de Chianti, met zijn wijngaarden, olijfbomen en dorpjes op heuveltoppen: Castellina, Radda, Gaiole. Een omweg brengt je naar de torens van San Gimignano. Vóór Siena rijd je langs de voet van de ringmuur van Monteriggioni.

Ten zuidoosten van Siena liggen de Crete Senesi, bijna boomloze heuvels van zeeklei, geploegd en met graan ingezaaid. Verderop begint de Val d’Orcia, die Unesco in 2004 op de Werelderfgoedlijst zette. Het is een platteland dat Siena in de 14de en 15de eeuw opnieuw inrichtte, naar een ideaal van goed bestuur. Paus Pius II maakte er van zijn geboortedorp een ideale stad: Pienza.

Dit landschap is allesbehalve wild. Eeuwenlange landbouw heeft het gevormd. De cipressen van San Quirico en de kapel van Vitaleta staan op privégrond: je bekijkt ze vanaf de weg.

De koepel van de Duomo torent boven de stad uit. Van 1420 tot 1436 bouwt Brunelleschi hem zonder houten draagstelling, met de bakstenen in visgraatverband. Het is de grootste gemetselde koepel die ooit is gebouwd.

Florence gaf het land ook zijn taal. Het Toscaans van Dante, Petrarca en Boccaccio werd het Italiaans. In de 19de eeuw komt Manzoni naar Florence om ‘zijn was te spoelen in de Arno’: hij past de taal van zijn roman ‘De verloofden’ aan naar het Florentijns.

Siena, de rivaal van Florence

Florence en Siena hebben lang om de Chianti gestreden. Volgens de legende trekken de twee steden hun grens met een wedren: elk stuurt bij het eerste hanengekraai een ruiter op pad. De zwarte Florentijnse haan, die men had laten hongeren, kraait al voor de dageraad, en zijn ruiter komt veel verder. De gallo nero wordt het embleem van de Lega del Chianti. Toch verplettert Siena in 1260 bij Montaperti het leger van Florence. In 1555 geeft Siena zich na een lang beleg over aan de Spanjaarden en komt daarna in handen van de Medici.

Siena verloor de oorlog en behield zijn middeleeuwen. De Campo, een schelpvormig plein, is met baksteen geplaveid en in negen vlakken verdeeld, naar men zegt ter herinnering aan het bewind van de Negen. De Palio wordt er op 2 juli en 16 augustus gereden. In het Palazzo Pubblico schildert Ambrogio Lorenzetti in 1338-1339 de gevolgen van het Goede Bestuur: wijngaarden, oogsten, veilige wegen.

Wat je niet mag missen

1. 1De UffiziBotticelli’s ‘Geboorte van Venus’ en, na reservering, de Vasari-corridor.
2. 2San GimignanoTweeënzeventig torens in de middeleeuwen, nu nog veertien; je kunt de Torre Grossa beklimmen.
3. 3De Porta all’Arco in VolterraEen Etruskische poort die de inwoners in juni 1944 met straatstenen dichtmaakten, zodat de Duitsers hem niet zouden opblazen.
4. 4Monte Oliveto MaggioreMidden in de Crete een kloostergang waar Signorelli en daarna Sodoma het leven van de heilige Benedictus schilderden.
5. 5Bagno VignoniEen bassin met warm water in plaats van een dorpsplein, waar Tarkovski ‘Nostalghia’ draaide; baden mag er niet.
6. 6MontepulcianoDe Vino Nobile in de kelders onder de palazzi, daarna de kerk San Biagio, geheel van travertijn, aan de voet van de stad.

Toscane in beeld

i

i

i

San Gimignano en zijn torens, boven de huizen en de olijfbomen.

Aan tafel in Toscane

In Florence eet je bistecca alla fiorentina, nauwelijks dichtgeschroeid. Er is ook ribollita, een soep van brood en palmkool, en lampredotto, runderlebmaag op een broodje. Siena heeft zijn panforte en ricciarelli, de Val d’Orcia zijn met de hand gerolde pici en de pecorino uit Pienza.

Wat wijn betreft: drie namen. De Chianti Classico, met de zwarte haan als keurmerk. De Brunello di Montalcino, pure sangiovese, in de 19de eeuw gecreëerd door Clemente Santi en zijn kleinzoon Ferruccio Biondi-Santi. En de Vino Nobile di Montepulciano, die de dichter Francesco Redi in 1685 tot koning van alle wijnen kroonde.