Sella en Pordoi, de Dolomieten over de passen

Rond de Sella over vier passen

De lus gaat over vier passen rond het Sella-massief: Sella, Pordoi, Campolongo en Gardena, zo’n vijftig kilometer in totaal. Kort op de kaart, lang in werkelijkheid: de haarspeldbochten volgen elkaar op, en je stopt bijna elke kilometer.

In juli en augustus verzadigen bussen en motoren de passen vanaf tien uur. Om zeven uur is de weg vrij, en het strijklicht op de rotsen is de wekker waard. Ook in de herfst worden vroege vogels beloond: in oktober ligt er soms een wolkenzee over de dalen onder de Pordoi.

Onder de Sella- en de Gardenapas is Selva het laatste dorp van Val Gardena. Aan het begin van de Vallunga hangt de ruïne van burcht Wolkenstein tegen de rotswand. De burcht, gebouwd in de 13de eeuw, gaf het dorp zijn Duitse naam. Aan de andere kant van de Gardenapas is Corvara, onder de Sassongher, de hoogstgelegen gemeente van Val Badia. Hier werd in 1947 een van de eerste stoeltjesliften van Italië gebouwd.

Rond het massief delen vier dalen één taal. Val Gardena, Val Badia, Val di Fassa en Livinallongo spreken Ladinisch, een Romaanse taal die in deze hoge dalen heeft overleefd. Veel borden zijn drietalig.

Eenzelfde dorp draagt vaak twee of drie namen. Selva heet in het Ladinisch ook Sëlva, en in het Duits Wolkenstein.

De Pordoi, de pasweg en de Eerste Wereldoorlog

De weg over de Pordoi hoort bij de Grote Dolomietenweg, voltooid in 1909. Naar Arabba daalt hij af in drieëndertig haarspeldbochten. Meer dan tien keer was de Pordoi het dak van de Giro, en op de pashoogte staat een monument voor Fausto Coppi.

In 1915 liep het front vlak langs de pas. Vanuit Arabba zie je de Col di Lana, bijgenaamd ‘Col di Sangue’, de bloedheuvel. Op 17 april 1916 blies een Italiaanse mijn er een stuk van weg. In een ossuarium bij de Passo Pordoi rusten meer dan 8.500 Oostenrijks-Hongaarse en Duitse soldaten uit de Eerste Wereldoorlog.

Wat je niet mag missen

1. 1De Sassolungo vanaf de Passo SellaHet meest directe oog-in-oog van de lus, te voet te verlengen over het pad langs zijn voet.
2. 2De Sass PordoiEen kabelbaan gaat van de pas omhoog tot 2.950 meter, op de rand van het Sellaplateau: het ‘terras van de Dolomieten’.
3. 3De Viel dal PanHet ‘broodpad’, een oude handelsroute die een wandelpad werd, loopt vanaf de Passo Pordoi op halve hoogte langs de helling, recht tegenover de gletsjer van de Marmolada.
4. 4Corvara en Val BadiaHet levendigste dorp van de lus, en de beste uitvalsbasis voor de tweede dag.
5. 5Val GardenaIn Ortisei, het dorp van de houtsnijders, brengen liften je naar de Seceda, recht tegenover de spitsen van de Odle, en naar de Alpe di Siusi, de grootste hoogalm van Europa.
6. 6De enrosadiraBij zonsondergang kleurt het dolomiet roze: de legende ziet er de rozentuin van koning Laurin in, die in de schemering weer tevoorschijn komt.

Sella en Pordoi in beeld

i

i

i

De Sassolungo, rood gekleurd door de enrosadira bij zonsondergang.

Aan tafel, tussen Tirol en Italië

De keuken van de Ladinische dalen leent van beide zijden van de Alpen. De canederli, broodknoedels met speck, eet je in bouillon; de turtres, gevulde beignets met spinazie of zuurkool, heten bij de Duitstalige buren Tirtlan.

De speck, licht gerookte rauwe ham, is de specialiteit van Zuid-Tirol, waartoe Corvara en Val Gardena behoren. Je vindt hem in de kruidenierszaken langs de lus, naast de alpenkazen. Aan de kant van Fassa dankt de Puzzone di Moena, een kaas met gewassen korst, zijn naam aan zijn geur.